*కోణార్క సూర్యదేవాలయం కథను ప్రధానంగా రెండు కోణాల్లో చూడవచ్చు – ఒకటి పౌరాణిక విశ్వాసం, మరొకటి చారిత్రక వాస్తవం. ఈ దేవాలయం కేవలం శిల్పకళా అద్భుతం మాత్రమే కాదు; భక్తి, త్యాగం, విజ్ఞానం, శాస్త్రీయ నైపుణ్యం కలయికగా నిలిచిన భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.*
*పురాణాల ప్రకారం, శ్రీకృష్ణుని కుమారుడు సామ్బుడు ఒక శాపం కారణంగా కుష్ఠు వ్యాధికి గురయ్యాడు. ఆ వ్యాధి నుండి విముక్తి పొందేందుకు నారద మహర్షి అతనికి సూర్యదేవుని ఆరాధన చేయమని సూచించాడు. దాంతో సామ్బుడు చంద్రభాగా నది తీరంలోని మిత్రవనంలో, ప్రస్తుత కోణార్క ప్రాంతంలో, పన్నెండు సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేశాడు. అతని భక్తికి సంతోషించిన సూర్యదేవుడు అతని వ్యాధిని నివారించాడని, కృతజ్ఞతగా సామ్బుడు అక్కడ సూర్యదేవునికి ఆలయం నిర్మించాడని విశ్వాసం ఉంది. “కోణార్క” అనే పదం కూడా “కోణ” (తీరం) మరియు “అర్క” (సూర్యుడు) అనే పదాల కలయికతో ఏర్పడిందని చెబుతారు.*
*ప్రస్తుతం కనిపించే మహత్తర కోణార్క దేవాలయం మాత్రం 13వ శతాబ్దంలో, సుమారు 1250 CE సమయంలో, గంగ వంశానికి చెందిన మహారాజు నరసింహదేవుడు నిర్మించాడు. తన యుద్ధ విజయాలను స్మరించుకోవడం కోసం మరియు సూర్యదేవునిపై తన అపార భక్తిని వ్యక్తపరచడానికి ఈ అద్భుత నిర్మాణాన్ని చేపట్టినట్లు చరిత్ర చెబుతుంది. సుమారు 1200 మంది శిల్పులు పన్నెండు సంవత్సరాల పాటు నిరంతర శ్రమతో ఈ మహోన్నత కట్టడాన్ని నిర్మించారు.*
*కోణార్క దేవాలయం యొక్క అత్యంత విశేషమైన అంశం దాని నిర్మాణ శైలి. మొత్తం దేవాలయం సూర్యదేవుని రథం ఆకారంలో రూపుదిద్దుకుంది. ఇందులో ఉన్న ఏడు గుర్రాలు వారంలోని ఏడు రోజుల ప్రతీకగా భావించబడతాయి. అలాగే ఇరవై నాలుగు భారీ రాతి చక్రాలు రోజులోని ఇరవై నాలుగు గంటలకు లేదా సంవత్సరంలోని పన్నెండు నెలల ద్విపాక్షిక స్వరూపానికి సంకేతాలుగా చెప్పబడతాయి. ఈ చక్రాలు కేవలం శిల్పాలుగా కాకుండా, వాటిపై పడే నీడ ఆధారంగా సమయాన్ని ఖచ్చితంగా గుర్తించగలిగే సూర్య ఘడియారాలుగా కూడా పనిచేసేవి. ఇది ప్రాచీన భారతీయుల శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణ.*
*ఈ దేవాలయం వెనుక ధర్మపదుడు అనే బాలుడి త్యాగగాథ కూడా ప్రజల హృదయాలను కదిలిస్తుంది. ప్రధాన శిల్పి బిసు మహారాణా ఆధ్వర్యంలో దేవాలయ నిర్మాణం దాదాపు పూర్తయింది. అయితే గర్భగుడి పైభాగంలోని కలశాన్ని అమర్చడంలో శిల్పులు విఫలమయ్యారు. ఉదయానికి పని పూర్తికాకపోతే 1200 మంది శిల్పులకు శిక్ష విధిస్తానని రాజు హెచ్చరించాడు. ఆ సమయంలో బిసు మహారాణా పన్నెండేళ్ల కుమారుడు ధర్మపదుడు అక్కడికి వచ్చి ఆ క్లిష్టమైన సమస్యను పరిష్కరించి కలశాన్ని విజయవంతంగా స్థాపించాడని చెబుతారు. అయితే ఒక చిన్న బాలుడు ఈ పనిని సాధించాడని రాజుకు తెలిసితే శిల్పులపై కోపం వస్తుందని భావించి, వారి ప్రాణాలను కాపాడేందుకు ధర్మపదుడు దేవాలయ శిఖరంపై నుంచి సముద్రంలోకి దూకి ప్రాణత్యాగం చేశాడని ప్రజాగాథ చెబుతుంది. ఈ కథ అతని త్యాగానికి చిరస్మరణీయ గుర్తుగా నిలిచింది.*
*ప్రస్తుతం కోణార్క దేవాలయం తన సంపూర్ణ రూపంలో లేదు. ప్రధాన గర్భగుడి కాలక్రమేణా కూలిపోయింది; ప్రస్తుతం జగమోహన లేదా ముఖ మండపం మాత్రమే నిలిచి ఉంది. ఈ దేవాలయానికి సంబంధించిన అనేక రహస్య కథనాలు కూడా ప్రజలలో ప్రాచుర్యం పొందాయి. వాటిలో ఒకటి అయస్కాంత రహస్యం. ప్రధాన విగ్రహం గాల్లో తేలుతూ ఉండేదని, శిఖరంలోని భారీ అయస్కాంతాలు మరియు కింద ఉన్న లోహ నిర్మాణాల సమతుల్యత వల్ల అది సాధ్యమైందని ఒక విశ్వాసం ఉంది. పోర్చుగీస్ నావికులు తమ నౌకల దిక్సూచులకు అంతరాయం కలుగుతోందని భావించి ఆ అయస్కాంతాలను తొలగించారని, దాంతో నిర్మాణ సమతుల్యత దెబ్బతిని దేవాలయం కూలిపోయిందని ఒక ప్రజాగాథ చెబుతుంది. అలాగే కొందరు చరిత్రకారులు 16వ శతాబ్దంలో ముస్లిం సేనాధిపతి కలాపహాడ్ దాడుల వల్ల దేవాలయం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నదని పేర్కొంటారు.*
*నేడు కోణార్క సూర్యదేవాలయం UNESCO గుర్తించిన ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా నిలిచింది. ఇది భారతదేశపు శాస్త్రీయ విజ్ఞానం, శిల్పకళా వైభవం మరియు ఆధ్యాత్మిక సంపదకు చిరస్మరణీయ నిదర్శనం. కోణార్క సూర్యదేవాలయం కేవలం రాతితో నిర్మించిన కట్టడం కాదు; ఇది భక్తి, విజ్ఞానం, త్యాగం మరియు కళాత్మక ప్రతిభల సమ్మేళనంగా భారతీయ సంస్కృతికి అజరామర చిహ్నంగా నిలిచిపోయింది.*
🌹 🌹 🌹 🌹
